apid, armut
bot. Armut (Trabzon)
Trabzon Rumcası ve Trabzon-Rize Türkçesi’nde, isim ve
sıfatlara eklenilen -ap son eki armut anlamı vermektedir.
Pekmez, küme hatta sirke bile yapılan armut cinsleri
açısından Karadeniz fazlasıyla zengindir. Trabzon ve Rize ili,
Pazar ilçesi arasında kalan bölge dışında armut tanım-lamak için
“-ap” eki kullanılmaz.
Trabzon Rumcasında doğal kullanımına karşın, armut
cinslerinin orjinal isimleri za-manla unutulmakta ya da
değişmektedir. Geçmişte evlerde mısır yarması hazırlamak için
kullanılan, el değirmeni şoromul’un or-tadan kalkmasıyla adını
verdiği şoromulap-ın artık değirmen armudu olarak tanımlan-ması
da bu olguya örnek olarak verilebilir:
Şoromul-ap “değirmen taşı gibi ekvator hattı geniş olan
armut cinsi” (Sürmene Maċuka)
<
Karadeniz Rumcası apidin (απιδιν
[Gire-sun, Ünye, Trabzon), apid (Ordu, Of, Santa, Trabzon,
Gümüşhane]) P I 94
Doğu Karadeniz’de armut çeşitleri:
Trabzon:
ağrap “yabani armut”, kirezap “kiraz armudu”...
Çayeli Leroz:
ladrapi “yere düştükten sonra yenilen, olgunlaşınca içi
kahverengi bir renk alan ciğerli armut”, Lazca dumaöi
İA 299 (Pazar)
Dernekpazarı Zenozana:
Keyvanap, munzu-rap, kukurap “uzun sapı yüzünden kukara (bk)
benzetilen armut cinsi”, kukarap (Çaykara)
Sürmene Aso:
Ternap, ladrap, mulgurap,
Sürmene Maċuka:
Hececulap (<? Lazca Fın-dıklı
xaöaöuri,
xeöeöuri
İA 299)
Gümüşhane:
ehlikap, fasulap, fernap, har-nap, isterap, kalandap, karakutap,
koçinap, seterap, soğanap, seçerap G 23 (İkizdere); Abbasi
armudi, arpa armudi, bal armudi, buldurçun armudi, cinci armudi,
çermayi ar-mudi, gelinboğan armudi, göğsuli armudi, ğabah
armudi, hodayi armudi, ğış armudi, ğızıl armud, gül armudi,
hacıhamza armudi, hakveri armudi, keyiş yemez, armudi, lop
armudi, limon armudi, mehrani armudi, meyrik armudi, toxat
armudi, turşi armudi GK 425
Of, Çoruk:
stavrap, Trapezap, Şoramilap, vuterap, lazap, kocinap, kunturap,
farnap, zisinap, kirezap, şimonap, ağrap, zenginap, starap,
fotinap, halasap, ğulap, lemonap, mangap, kolonçithap, harmanap,
hontrap, melidap, milap PK 194
Şalpazarı:
ağca armudu, ahmadak armudu, ayva armudu, bal armudu, beşir
armudu, çocuk boğan armudu, daş armudu, elevi armudu, eğri sıbık
armudu, gabak armudu, gara armudu, gavun armudu, gış armudu,
giresun armudu, guyumçu armudu, hacı hamza armudu, hasan armudu,
hendek armudu, karpuz armudu, kendir armudu, kiraz armudu,
konturap armudu, makaz armudu, memet armudu, orak armudu, sarap
armudu, simenli armudu, şeker armudu, tellek armudu, tonya
armudu, yay armudu, yayuk armudu ÇK 527
Sürmene:
Su, Kanavab, Çayırab, Anaracab, Kiraz, Guganap, Lazap, Kendir,
Kendir Ara-bı, Koçinap, Kış, Galap, Değirmen, Rus, Ha-nap,
Şeker, Kabak, Bal, İncesap, Kalınsap, Cigarsap, Haphap, Holigida
(güz Armudu), Bahçe, Tez, Milap, Bozdoğan, Laynap, Tra-pezop,
Gümüşhane, Kolongizap, Sernap S 509
Güneysu:
Kukarapi, Salaha, Yabani (Lestan-koz), Şekerapi, Kalonsap,
Kerez, Su, Kabak, Kış, Dalkıran, Rus, Bal, Laz, Kendir,
İs-tanbul, Eğrişap, Doktor, Likapa, Yağ, karpuz GN 84
Lazca armut (m3xuli)
çeşitleri:
m3xul malağure: Adını malağure adlı kuştan almış sarı renkli bir
armut; sonbaharda ol-gunlaşan bir
armut türü
m3xulûuûuli:
Butlu armut,
mcumori m3xuli: Meyvesinden sirke yapılan ve sonbaharda
olgunlaşan bir armut türü
(Pazar)
paşa
m3xuli: paşa armudu
m3xulüvan3a:
ciğer armudu (Fındıklı)
üuüma
m3xuli: gügüm armudu; biçim olarak testiye
benzeyen bir armut
m3xulşuüa:
şekil olarak hıyara benzeyen ar-mut (Fındıklı)
m3xulore: Kabağa benzeyen armut
m3xulibadi: yaşlı adam armudu
m3xulüuburi:
çukur armudu
m3xumbuli: kiraz armudu (Pazar)
ôuöuri
m3xuli: çok küçük, yuvarlak ve sulu bir armut
m3xuwüaroni:
sulu armut
m3xukva, kva m3xuli: taş armudu (Pazar)
dumaöi:
Ağustoz ayında yetişen ve olgun-laştığında ciğerlenen bir armut
üalasaôi:
kalınsap armudu (Fındıklı),
üalam-saôi
(Pazar)
m3xutopri: bal armudu (Pazar),
m3xulomoxale
(Fındıklı),
m3xul meûaksi
meüûasi
m3xuli: ipek armudu (Pazar)
üavuni
m3xuli: kavun armudu
xaöaöuri,
xeöeöuri
(Fındıklı)
m3xuguma: ekim ayında olgunlaşan armut
m3xukamaûe:
değirmen armudu
m3xulağa: ağa armudu (Fındıklı)
m3xularozi: Laroz köyü armudu
m3xulokre: altın armudu
m3xulûangi,
m3xulyaği: yağ armudu,
m3xumöita:
kırmızı armut
m3xuşekeri: şeker armudu
m3xutippai (Ardeşen)
m3xuxemşeli: Hemşin armudu
m3xuxudni
m3xugudeli: gudeli adı verilen üzüm topla-makta kullanılan dar
ve uzun sepete ben-zeyen armut
sulamani: limon armudu (Fındıklı)
xuûaûuli
m3xuli
ğvamöita:
yüzün kırmızı rengine benzerli-ğinden dolayı bu isim verilmiş
olan armut (Fındıklı)
osule m3xuli
(Pazar)
İA 299
Kaynak: Özhan Öztürk.
Karadeniz Ansiklopedik
Sözlük. Heyamola yayıncılık, İstanbul. 2005. ISBN: 975-6121-00-9.
*Yazarın izniyle Kısaltılarak
aktarılmıştır. Tüm yasal hakları saklıdır ve kaynak gösterilmeden alıntı
yapılamaz. Sisteminizde Lazuri font yüklü
değilse Lazcakarakterleri doğru okuyamazsınız.
| 
