ağu, avu

1. is. Zehir (Trabzon, Rize, Gire-sun, Ordu), AKÇ 161 (Akçaabat); avu “ze-hir”  S 569; ağu G 17, MS 33; ağvi (Yusuf-eli); avu OYA 334 (Ordu)

     Karadeniz’de daha çok zehirli, yenilmemesi gereken ot ve bitkiler için kullanılır.

     Erzurum’da Erzurum’da ağo EA 17, “ze-hir” SD 131

     Anadolu’da ağı “zehir” (Safranbolu, Zon-guldak, Gerede, Turhal)

     Modern Türkçe ağı, ağu “organizmaya girince kimyasal etkisiyle fizyolojik görevleri bozan ve miktarına göre canlıyı öldürebilen madde” TDK 34, İZE 14.

     Osmanlıca ağı LL 18,

     2. bot. Orman gülü, komar bitkisi: ağu (Görele); avu (Giresun Yağlıdere), ÇK 551; a:u “depesỊnde çiçeẹ var a:u derύk” BR 134 (Vakfıkebir Geyikli)

     Anadolu’da avu “ormanlarda ekseriya taşlı yerlerde bulunan ve kış yaz yeşil kalan ağılı bir bitki” SD 131 (Zonguldak)

     Modern Türkçe ağı ağacı “zakkum” TDK 34

     Osmanlıca ağı ağacı “Evvelki derecede yâbis ve kattâldır. Adamı ve hayvanı öldü-rür. Yaprağını pişirip münasip merhemle ka-tı şeylere vursalar tahlil edip eritir ve yapra-ğının suyunu alıp uyuza sürseler defeder” LL 18  

     3. bot. Zehirli bir mantar adı (Ünye Yağ-basan, Kaynarpınar)

     4. bot. Zehirli bir bitki adı. Köy civarında bulunan kara ağu ve yaylada yetişen sarı ağu adlı iki çeşidi bulunmaktadır (Ünye Kay-narpınar, Yağbasan)

< Eski ve geniş bir coğrafyada, yaygın ola-rak kullanılan Türkçe kökenli bir kelimedir: Uygurca ağuluğ; Budist Uygur Türklerinde ağuluğ yılan (zehirli yılan), Harzemşah, Türkmen, Kıpçak ağu, Çağatay ağuluk, Çu-vaş akuluğ yol (zehirli yol) CL 86

Karadeniz’de köy adı olarak:

·       Ordu ili Ağudere köyü (Lat (DMS) 41° 0' 0N Long (DMS) 37° 17' 60E Altitude (meters) 548 m)

< Türkçe Ağu + dere

ağu etmek dey. Zehir olmak, tadsızlaş-mak, acılaşmak (Trabzon, Rize), “Felek ağu etti bizim balları/ İnsan rahat bulmaz, şimdi elmemiş” RŞ 22 (Çayeli)

ağu gibi kesmek dey. Yenilen veya içilen bir şeyin tadının çok acı, ekşi veya tuzlu olması (Trabzon), AKÇ 161

ağulamak f. Zehirlemek (Ordu, Giresun, Trabzon, Rize); aulamak “oran[ı]n oti koyı°-n[ı] aular” BR 3/40 (Of Vuydak); ağulanmak “zehirlenmek” G 18 (İkizdere)

     Anadolu’da ağulamak DS 114, İZE 14

ağuluk is. Çalılık, komarlık ÇK 551 (Ordu, Giresun, Şalpazarı) Bk. Ağu

ağusunu dökmek dey. İçini boşaltmak, derdini anlatıp rahatlamak (Trabzon, Rize), RK 68

Ağulopo coğ. Mevki adı TS 35 (Tonya)

Zehirli yer(cik)/Komar bitkisinin bol bulun-duğu yer < Türkçe ağu + Trabzon Rumcası -opo “cık, cuk”  küçültme ekinin birleşme-siyle mevki anlamı kazanmıştır

     Tonya’da benzer kullanıma bir örnek barharopo “yaylacık” < barhar/parhar “yay-la” + -opo küçültme eki

Ağulot, Avulot, Aulot coğ. Trabzon Köp-rübaşı ilçesinde mevki adı; Ağulot hanları

     Burası günümüzde de yaylaya giden ve yayladan dönen hayvanlar için mola yeridir; aulot BR 56/ 36 (Araklı)

     Doğu Anadolu’dan İstanbul’a hayvan sevkiyatı yapıldığı yıllarda, bu yolu kullanan bir sürü sahibi, çayırlığı satın alarak, bu yol-dan gelip geçen hayvanların konaklaması, dinlenmesi için vakıf olarak yaptırmıştır S 239

< Türkçe ağu/avu “zehir” + Türkçe ot

Kaynak: Özhan Öztürk. Karadeniz Ansiklopedik Sözlük. Heyamola yayıncılık, İstanbul. 2005. ISBN: 975-6121-00-9.